Hoogbegaafdheid

________________________________________________________________________________________


'Een hoogbegaafde is een snelle en slimme denker, die complexe zaken aankan. Autonoom, nieuwsgierig en gedreven van aard. Een sensitief en emotioneel mens, intens levend. Hij of zij schept plezier in creëren.'

Definitie van hoogbegaafdheid volgens het Delphi-model.


Hoogbegaafdheid is een eigenschap van het brein. Deze eigenschap komt meestal op jonge leeftijd tot uiting, ruim voordat het kind voor het eerst naar school gaat. Vaak wordt er op jonge leeftijd gesproken over een ontwikkelingsvoorsprong. Als we uitgaan van het IQ om globaal te schatten hoeveel hoogbegaafde kinderen er zijn, dan blijkt dat ongeveer 2,3% van de kinderen een IQ van 130 of hoger heeft. Dat lijkt zeldzaam, maar in de gemiddelde school zou je dus op zijn minst een handvol van deze bijzonder begaafde kinderen verwachten.



Hoogbegaafdheid is een gave, of dat zou het kunnen zijn. In de praktijk ervaren hoogbegaafde kinderen en hun ouders behoorlijk wat problemen - en dat kan al vroeg beginnen. Veel hoogbegaafde kinderen voelen ook al op jonge leeftijd dat ze anders zijn dan hun leeftijdsgenootjes. Hoogbegaafdheid kan een risicofactor zijn voor psychosociale problemen, zoals gepest worden, eenzaamheid, overgevoeligheid en een zwakke sociaal- emotionele ontwikkeling. Op latere leeftijd kunnen deze factoren gemakkelijk leiden tot verveling, perfectionisme (en faalangst), onzekerheid, hyperactiviteit en onderpresteren. Hoogbegaafdheid is niet zoals veel mensen denken de garantie voor een succesvol leven. 

Of een kind last krijgt van de problematische kanten van hoogbegaafdheid hangt af van de omgeving, zijn eigen karakter en de interactie daartussen. 

Hoogbegaafdheid betekent een spanningsveld tussen unieke mogelijkheden en de eisen van het gemiddelde.

Het denken kan voorop lopen op de emotionele, sociale of motorische ontwikkeling. Ook de wisselwerking met de omgeving kan problemen geven. Voor kinderen die snel van begrip zijn, is het vaak moeilijk het noodzakelijke geduld op te brengen voor zichzelf en anderen.

Een hoogbegaafd kind is een uitdaging voor ouders en de omgeving.

Hoogbegaafde kinderen kunnen behoorlijk veeleisend zijn in het contact. Zij stellen vragen die niet altijd gemakkelijk te beantwoorden zijn en nemen geen genoegen met uitvluchten. Hoogbegaafdheid kan leiden tot eenzaamheid en gebrek aan zelfvertrouwen. Motivatie en (zelf)waardering zijn waarschijnlijk de grootste uitdagingen voor elk hoogbegaafd kind. Veel hoogbegaafde kinderen en volwassenen ervaren eenzaamheid.

Hoogbegaafdheid is dus tegelijkertijd een geschenk, een uitdaging en een mogelijke bron van problemen.

Wanneer hoogbegaafdheid niet als een mogelijk factor meegewogen wordt, bestaat het risico dat een probleem verkeerd gelabeld wordt. De meeste problemen ontstaan pas op school, maar kinderen worden niet pas hoogbegaafd als ze naar school gaan. Wanneer al op jonge leeftijd duidelijk is dat een kind hoogbegaafd is, kunnen veel problemen op latere leeftijd voorkomen worden, of al adequaat worden aangepakt.


Kenmerkende eigenschappen hoogbegaafdheid.

Hieronder staat een lijst met signalen die kunnen wijzen op hoogbegaafdheid. Indien er meerdere signalen herkend worden, loont het de moeite verder uit te zoeken of hoogbegaafdheid mogelijk de oorzaak is van het gedrag en de eventuele problemen van het kind.

  • Snel begrip van woorden, nuances
  • Grote woordenschat, al op jonge leeftijd
  • Al jong een zinnig gesprek kunnen voeren
  • Verbanden leggen en kennis combineren (oorzaak - gevolg)
  • Grote nieuwsgierigheid en leergierigheid
  • Hoog leertempo; maakt grote denk- en leerstappen
  • Denkt buiten reguliere kaders (out of the box)
  • Stelt veel diepgaande (levens)vragen en waarom-vragen
  • Snel verveeld wanneer iets al bekend is (ook zichtbaar bij baby's)
  • Al jong erg alert
  • Opvallend sterk geheugen; bijvoorbeeld een verhaaltje woordelijk onthouden na een of twee keer, liedjes en gedichtjes goed onthouden
  • Al jong (voor de kleuterleeftijd) de kleuren en hun nuances kennen (lila, turkoois, lichtgroen)
  • Al jong automerken, vlaggen e.d. herkennen
  • Al jong (3 jaar) puzzels voorbij het verwachte leeftijdniveau maken
  • Onderzoekend zijn, graag dingen uitproberen, experimenteren
  • Snel gefrustreerd raken wanneer iets niet lukt
  • Grote behoefte aan autonomie; zelf doen, zelf leren, zelf beslissen...
  • Kritisch: telkens weer de discussie aangaan, het zelden zomaar ergens mee eens zijn
  • Kritisch denkvermogen; heeft hoge verwachtingen (ook van zichzelf - perfectionistisch) en is ook kritisch naar anderen toe
  • Willen begrijpen van het waarom; alles willen begrijpen voor er tot actie wordt overgegaan
  • Extreme en complexe emoties en intense gevoelens
  • Gevoelig zijn voor geluiden, texturen, geuren, huidcontact
  • Veel energie
  • Graag contact aangaan met oudere of juist jongere kinderen
  • Graag contact aangaan met volwassenen
  • Al vroeg inzicht in structuren, bijvoorbeeld de dag- of weekplanning
  • Inzicht hebben in sociale situaties
  • Zeer groot rechtvaardigheidsgevoel
  • Tekenontwikkeling kan voorbij het verwachte leeftijdsniveau zijn
  • Op school een 'ander' kind dan thuis; woede-uitbarstingen, ander leergedrag, thuis leergierig maar op school niet
  • Al vroeg met cijfers en letters bezig zijn. Sommige hoogbegaafde kinderen leren (zichzelf) al op de kleuterschool lezen en schrijven
  • Weinig of geen contact met klasgenoten
  • Dromerig, afwezig, in eigen wereldje
  • Gedragsproblemen op school
  • Neemt leiding over klasgenoten
  • Verzint eigen, nieuwe, soms ingewikkelde regels bij spelletjes
  • Eigen gevoel voor humor, andere kinderen begrijpen deze humor over het algemeen niet
  • Gevoel voor woordspelingen en grapjes
  • Goed ruimtelijk inzicht; bijvoorbeeld merkbaar bij het spelen met constructiespeelgoed of het maken van doolhoven

 

 



 

.